مبانی حسابداری دولتی چیست؟

 مبنای حسابداری دولتی :

به انتخاب زمان شناسایی و ثبت درآمد و هزینه در دفاتر حسابداری مبانی حسابداری گویند ، و یا به عبارت دیگر مبانی حسابداری یعنی اینکه چه زمانی درآمد و هزینه را شناسایی و در دفتر روزنامه ثبت نماییم.

انواع مبانی حسابداری دولتی :

1 – مبنای نقدی کامل :

در این مبنا  که بر طبق قانون محاسبات عمومی کشور دستگاه های دولتی باید درآمدهای خود را بر طبق آن شناسایی و در دفاتر ثبت کنند . درآمد زمانی شناسایی و در دفاتر ثبت میشود که وصول شود ، لذا در این مبنا حساب های دریافتنی و پیش دریافت وجود ندارد .

همچنین در این مبنا هزینه نیز زمانی شناسایی و در دفاتر ثبت میشود که پرداخت شود ، لذا در این مبنا حساب های پرداختنی و پیش پرداخت نیز وجود ندارد . در این مبنا درآمدهای تحقق یافته و وصول نشده و همچنین هزینه های وقوع یافته و پرداخت نشده ثبت نمیشوند .

حسن این مبنا آسان بودن زمان شناسایی درآمد و هزینه میباشد . عیب این مبنا این است که چنانچه قسمتی از درآمدهای سال قبل به همراه درآمدهای سال جاری و همچنین قسمتی از درآمدهای سال آتی در این دوره مالی وصول شوند ، تماماً به عنوان درآمد این دوره مالی شناسایی و در دفاتر ثبت میشوند .

این وضعیت در رابطه با هزینه ها نیز وجود دارد ، و باعث میشود درآمدها و هزینه های دوره مالی به طور واقعی شناسایی و ثبت نشوند . در نتیجه سود و زیانی که طبق این مبنا محاسبه میشود ، سود و زیان واقعی آن دوره مالی را گزارش نمیکند .

به خاطر این موضوع اصل تحقق درآمد و اصل تطابق هزینه با درآمد نیز در این مبنا رعایت نمیشود .

2 – مبنای تعهدی کامل :

در این مبنا درآمدها زمانیکه تحصیل میشوند و یا تحقق می یابند ، مورد شناسایی قرار گرفته و در دفاتر حسابداری منعکس میشوند . در این مبنا زمان تحصیل و یا تحقق درآمد هنگامی است که درآمد به صورت قطعی تشخیص داده میشود ، و یا بر اثر ارائه خدمات حاصل میگردد . لذا زمان وصول وجه در این مبنا مورد توجه قرار نمیگیرد .

در این مبنا هزینه ها نیز زمانی شناسایی و در دفاتر ثبت میشوند که ایجاد یا تحمل شده باشند ، به بیان دیگر زمانیکه کالایی تحویل میگردد و یا خدمتی انجام میشود برای موسسه معادل بهای تمام شده کالای تحویلی یا خدمت انجام یافته بدهی قابل پرداخت ایجاد میشود .

مبنا فوق بر طبق استانداردهای پذیرفته شده حسابداری مالی باید برای گزارشگری برون سازمانی مورد استفاده قرار گیرد. در این مبنا بر خلاف مبنای قبل اولا ، سود و زیانی که محاسبه میشود ، سود و زیان واقعی آن دوره مالی میباشد و ثانیا ، بر خلاف مبنای قبل در این مبنا حساب های دریافتنی و پرداختنی و پیش دریافت و پیش پرداخت نیز وجود دارد.

3 – مبنای نیمه تعهدی :

در این مبنا درآمد زمانی شناسایی و ثبت میشود که وصول شود ، همانند مبنای نقدی کامل و هزینه نیز زمانی شناسایی و ثبت میشود که وقوع یافته باشد ، همانند مبنای تعهدی کامل .

لذا در این مبنا حساب های دریافتنی و پیش دریافت وجود ندارد ، ولی حساب های پرداختنی و پیش پرداخت وجود دارد . این مبنا مبتنی بر مفهوم محافظه کاری در حسابداری میباشد ، زیرا درآمد تا زمانیکه وصول نشود شناسایی و ثبت نمیشود ، ولی هزینه ها به محض وقوع شناسایی و ثبت میشوند .

حسن این مبنا آسان بودن زمان شناسایی درآمد و ثبت واقعی هزینه ها میباشد ، ولی عیب این مبنا عدم ثبت واقعی درآمد و عدم رعایت اصل تحقق درآمد میباشد.

4 – مبنای نقدی تعدیل شده :

در این مبنا که بر طبق قانون محاسبات عمومی کشور دستگاه های دولتی باید هزینه های خود را بر طبق آن شناسایی و در دفاتر ثبت کنند.

درآمد زمانی شناسایی و در دفاتر ثبت میشود که وصول شود ، همانند مبنای نقدی ولی هزینه زمانی شناسایی و ثبت میشود که دو شرط زیر با هم برقرار باشد :

شرط اول ( لازم ) :ایجاد تعهد، یعنی کالا و خدمات را دریافت کرده باشیم .

شرط دوم (کافی ) : پرداخت وجه به صورت قطعی.

در این مبنا چنانچه تعهد انجام شده باشد ولی پرداخت وجه صورت نگرفته باشد ، هیچگونه ثبتی در دفاتر صادر نمیشود .

ولی چنانچه پرداخت وجه صورت گرفته باشد ، ولی تعهدی انجام نشده باشد ، تحت عنوان پیش پرداخت ثبت می شود . لذا در این مبنا حساب دریافتنی و حساب پرداختنی و پیش دریافت وجود ندارد .

حسن این مبنا آسان بودن زمان شناسایی درآمد و تا حدودی هزینه و ثبت واقعی هزینه تا حدودی میباشد.

عیب این مبنا عدم ثبت واقعی درآمد و عدم رعایت اصل تحقق درآمد و تطابق هزینه با درآمد میباشد.

5 – مبنای تعهدی تعدیل شده :

در این مبنا هزینه ها هنگام ایجاد یا تحمل شناسایی و در دفاتر ثبت میشوند ، به همان ترتیبی که در مبنای تعهدی کامل و نیمه تعهدی عمل میشد .

اما درآمدها براساس ماهیت آنها به دو گروه زیر تقسیم میشوند:

1 – یک گروه درآمد هایی هستند که قابل اندازه گیری بوده و در عین حال در دسترس میباشند و لذا در مدت کوتاهی پس از تشخیص حداکثر 60 روز آینده  وصول خواهند شد . این قبیل درآمدها با استفاده از مبنای تعهدی شناسایی و ثبت میشوند.

2 – گروه دیگر از درآمدها فاقد ویژگی های فوق بوده و لذا اندازه گیری و تشخیص آنها مشکل و در عمل غیر ممکن میباشد و یا وصول آنها پس از تشخیص در طول دوره مالی و یا مدت کوتاهی بعد از دوره مالی امکان پذیر نمیباشد .

این قبیل درآمدها با استفاده از مبنای نقدی شناسایی و در دفاتر ثبت میشوند . حسن این مبنا ثبت واقعی هزینه ها و تا حدودی درآمدها میباشد. عیب این مبنا عدم ثبت کامل درآمدها میباشد، زیرا در این مبنا درآمدهای که تردید در وصول آنها باشد، ثبت نمیشوند.